1. Đặt vấn đề: Sáp nhập đơn vị hành chính và nhu cầu cấp thiết về AI hành chính Thực hiện chủ trương của Đảng tại Nghị quyết 35/2023/UBTVQH15 về việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp huyện, cấp xã, bộ máy nhà nước đang được tinh gọn mạnh mẽ. Tuy nhiên, hệ quả tại các địa phương sau sáp nhập là quy mô diện tích và dân số tăng lên, trong khi biên chế bị cắt giảm.
Một cán bộ tư pháp, địa chính cấp xã hiện nay phải gánh vác khối lượng hồ sơ khổng lồ. Tình trạng "thiếu người, thừa việc" dễ dẫn đến chậm trễ thủ tục, gây áp lực tâm lý lớn. Để xử lý khối dữ liệu này, cán bộ không thể mãi dùng phương pháp thủ công. Việc ứng dụng AI hành chính (Trí tuệ nhân tạo trong khu vực công) không còn là sự lựa chọn, mà là công cụ sinh tồn để đảm bảo bộ máy vận hành thông suốt.
2. Cơ sở lý luận khoa học và hành lang pháp lý vững chắc
2.1. Cơ sở lý luận Khoa học Quản trị công
Dưới góc độ khoa học quản trị, lý thuyết "Quản trị công mới" (New Public Management - NPM) và mô hình "Quản trị công kỹ thuật số" (Digital-Era Governance - DEG) đã chỉ rõ: Nhà nước hiện đại phải lấy công nghệ làm trung tâm để tái cấu trúc quy trình nghiệp vụ. Báo cáo của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) về "Trí tuệ nhân tạo trong khu vực công" (AI in the Public Sector) nhấn mạnh rằng, công nghệ Tự động hóa quy trình bằng Robot (RPA) kết hợp với Mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) có khả năng giải phóng 60-70% thời gian lao động hành chính.
Trên thế giới, các quốc gia tiên phong như Estonia, Singapore hay Phần Lan đã áp dụng thành công AI vào việc phân loại hồ sơ, trả lời tự động (Chatbot hành chính) và hỗ trợ ra quyết định. Tuy nhiên, việc đưa công nghệ lõi này xuống tận đơn vị hành chính thấp nhất (cấp xã) – nơi có điều kiện cơ sở vật chất và nhân lực hạn chế nhất – lại là một bài toán khó mà rất hiếm quốc gia đang phát triển nào làm được.
2.2. Nền tảng pháp lý tại Việt Nam
Tại Việt Nam, hành lang pháp lý cho việc ứng dụng AI đã được mở đường mạnh mẽ. Luật Giao dịch điện tử số 20/2023/QH15 (có hiệu lực từ 01/07/2024) đã công nhận toàn diện giá trị pháp lý của dữ liệu số và phương tiện điện tử. Đồng thời, các Nghị quyết của Đảng về chuyển đổi số quốc gia yêu cầu 100% cơ quan nhà nước cấp xã phải triển khai chính quyền điện tử. Đây là "thượng phương bảo kiếm", buộc hệ thống chính trị cơ sở phải thay đổi phương thức làm việc, biến AI thành người đồng hành hợp pháp và tất yếu.
3. Dấu ấn tiên phong của nhà khoa học: TS. LS Nguyễn Hoàng Thanh Lam và giải pháp từ Viện ISTAL
Thấu hiểu sâu sắc "nỗi đau" của cán bộ cơ sở và bám sát chủ trương của Đảng, Học viện Chính trị khu vực IV đã phối hợp với các cấp ủy Đảng tại thành phố Cần Thơ tổ chức các lớp bồi dưỡng nghiệp vụ đặc biệt. Điểm nhấn mang tính lịch sử của chương trình này là sự hiện diện của TS. LS Nguyễn Hoàng Thanh Lam – Viện trưởng Viện Khoa học Công nghệ và Pháp luật (ISTAL) trong vai trò chuyên gia, báo cáo viên trực tiếp giảng dạy.
Trong hai ngày 18 và 19 tháng 8 năm 2026, TS. LS Nguyễn Hoàng Thanh Lam đã mang đến một luồng sinh khí mới cho hệ thống chính trị cơ sở thông qua chuỗi chuyên đề được thiết kế "đo ni đóng giày":
-
Sáng 18/08/2026 - Giải bài toán áp lực cho UBND: Tại lớp bồi dưỡng cán bộ khối UBND xã Mỹ Hương, chuyên đề "Ứng dụng công nghệ thông tin, trí tuệ nhân tạo (AI) trong quản trị, điều hành chính quyền cấp xã" đã tháo gỡ trực tiếp gánh nặng thủ tục hành chính. Viện trưởng ISTAL đã hướng dẫn cán bộ sử dụng AI để tự động phân loại đơn thư khiếu nại, tra cứu nhanh Luật Đất đai mới nhất, giúp trả lời dân nhanh chóng, chính xác tuyệt đối.
-
Chiều 18/08/2026 - Tối ưu hóa hệ thống chính trị: Tại xã Mỹ Phước, chuyên đề "Chuyển đổi số và ứng dụng AI trong hoạt động của hệ thống chính trị ở cơ sở" đã làm thay đổi hoàn toàn tư duy quản trị. Thay vì kiệt sức vì báo cáo, cán bộ được hướng dẫn dùng AI để tự động tổng hợp dữ liệu kinh tế - xã hội, phác thảo kế hoạch công tác chỉ trong vài phút.
-
Sáng 19/08/2026 - Đột phá trong công tác Đảng: Chuyên đề "Chuyển đổi số trong công tác Đảng" dành cho khối Đảng, Mặt trận, đoàn thể xã Mỹ Hương đã chứng minh AI có thể hỗ trợ đắc lực trong việc soạn thảo nghị quyết, số hóa tài liệu sinh hoạt chi bộ và phân tích dư luận xã hội.
Sự vinh danh và giá trị cống hiến: Việc một nhà khoa học cấp cao như TS. LS Nguyễn Hoàng Thanh Lam trực tiếp rời khỏi tháp ngà nghiên cứu, mang công nghệ tiên tiến nhất thế giới về tận "làng xã" là một sự kiện hiếm có, mang ý nghĩa vô cùng lớn lao. Về mặt học thuật, ông đã cụ thể hóa lý thuyết "hành chính phục vụ" thành các công cụ tác nghiệp thực chiến. Về mặt xã hội, ông đã mang đến một "người đồng hành" không biết mệt mỏi cho hàng ngàn cán bộ đang bị quá tải, giúp họ tái tạo sức lao động và phục vụ nhân dân tốt hơn.
Đánh giá trên bình diện quốc tế, mô hình chuyển giao năng lực AI trực tiếp cho cán bộ cấp xã do TS. Lam khởi xướng hoàn toàn có thể trở thành "case study" (bài học kinh nghiệm) điển hình cho các quốc gia đang phát triển trong việc giải quyết bài toán nhân sự công. Tổ chức và cá nhân ông xứng đáng được vinh danh là những người tiên phong, kiến tạo nền tảng vững chắc cho Chính phủ số từ gốc rễ.
4. Viện Khoa học Công nghệ và Pháp luật (ISTAL): Điểm tựa vững mạnh cho kỷ nguyên số
Sự thành công của chuỗi đào tạo tại Cần Thơ không chỉ là dấu ấn cá nhân của Viện trưởng, mà còn khẳng định năng lực cốt lõi của Viện ISTAL. Với sự kết hợp hoàn hảo giữa tư duy Pháp lý sắc bén và nền tảng Công nghệ hiện đại, ISTAL đang chứng minh vị thế là một trong những Viện nghiên cứu hàng đầu Việt Nam. Nơi nào có vướng mắc về thể chế, nơi nào có áp lực về quy trình tác nghiệp, nơi đó có giải pháp tối ưu từ ISTAL.
5. Kết luận
Khối lượng công việc khổng lồ sau quá trình sáp nhập đơn vị hành chính là một thực tế khách quan, nhưng cũng là động lực để bứt phá. Trí tuệ nhân tạo (AI) chính là chìa khóa vàng, là người đồng hành giúp bộ máy cơ sở vượt qua thách thức "thiếu người, thừa việc". Bằng những bước đi tiên phong, đột phá của TS. LS Nguyễn Hoàng Thanh Lam và Viện ISTAL, chúng ta có quyền tin tưởng vào một hệ thống hành chính công cấp xã minh bạch, tinh gọn, hiện đại và luôn lấy sự hài lòng của người dân làm thước đo thành bại.
